Schildertip 14 | chroma

Door Dennis Portaels.

 

In de vorige schildertip bespraken we ‘Vorm Modeleren’ en tonaliteit. Om hierop verder te bouwen kijken we deze keer naar het veranderen van de kleur, of met een duur woord: chroma. (letterlijk de puurheid van kleur) In de afbeelding uit het Munsell Book kunnen we mooi zien hoe we Chroma-waardes kunnen lezen (horizontaal). De nul heeft de minste kleur en 12 het meeste.

 

Munsell Chroma
Chroma & Value from the Munsell Book. Bron: Wikipedia

 

Chroma is een mooi gereedschap voor de beeldend kunstenaar. Maar hoe passen we dat toe in een schilderij. Laten we eerst eens zien wat Leonardo Da Vinci ons over Chroma verteld:

 

“In what part a colour will appear in its greatest beauty?

We are to consider here in what part any colour will show itself in it’s most perfect purity; whether in the strongest light or deepest shadow, in the demi-tint, or in the reflex. It would be necessary to determine first, of what colour we mean to treat, because different colours differ materially in that respect. Black is most beautiful in the shades; white in the strongest light; blue and green in the half-tint; yellow and red in the principal light; gold in the reflexes; and lake (purple) in the half-tint”.                      Leonardo Da Vinci

 

 

Leonardo_da_Vinci_attributed_-_Madonna_Litta-2
Madonna Litta, 1490, by Leonardo Da Vinci. 42×33 cm. Hermitage Museum, St Petersburg

 

Hij geeft ons hier als het ware een handleiding hoe chroma verandert ten opzichte van het licht. Licht en Chroma staan dan ook in directe relatie met elkaar. Dit geldt in eerste instantie in de wereld die we om ons heen ervaren. Dit kunnen we gebruiken en vertalen in verf. Het richt zich dan vooral op de realistische en figuratieve beeldtaal, maar in meer abstractere werken kan het ook goed zijn om hiervan op de hoogte te zijn.

De tonaliteit die we vorige keer hebben bekeken helpt ons de vorm en compositie van ons beeld op te bouwen, maar het stukje van Da Vinci laat ons zien dat het dus ook een aanleiding kan geven over welke kleur of chroma of combinatie van kleuren een grote rol kunnen gaan spelen. Als we naar de waarneming werken beginnen we meestal met een versimpeling van dat wat we zien. We beginnen bijvoorbeeld met twee kleuren: 1 voor het licht en 1 kleur voor de schaduw.

We kiezen die twee kleuren vooral door ze in te schatten met onze ogen. Bij grotere oppervlaktes zoals een lichaam of een hoofd is dat nog redelijk eenvoudig. maar wanneer de objecten kleiner zijn wordt de opgave al veel moeilijker. Bijvoorbeeld wanneer we een neus of een oog schilderen. We proberen dan namelijk kleuren te vergelijken die maar een afstand van een halve centimeter hebben. Op zo’n moment is het handig om de relatie van licht en Chroma in je achterhoofd te houden.

  • Een highlight heeft als eigenschap dat ze neigt naar wit, en heeft dus vaak een lagere chroma. Zoals bijvoorbeeld de hooglichten op het voorhoofd van Maria hierboven.

  • Middentonen in vol licht zoals een blauwe lucht hebben een hoge chroma waarde. Ook zo in het blauwe kleed en de rode jurk in de afbeelding van Da Vinci. Een halftoon in de schaduw zal paarser zijn en een wat lagere chroma hebben. De schaduwen op de borst van het kindje Jezus zijn hier eerder wat blauwer.

  • En de schaduwen zelf zullen hoofdzakelijk zwartere tinten bevatten en dus ook weer een wat lagere chroma, zoals de muren van de kapel in de achtergrond.

Let er altijd op dat je dit soort kennis niet als harde waarheid gaat zien en voeg dus ook niet altijd zomaar hetzelfde soort paars of blauw toe aan bijvoorbeeld de schaduwpartijen. Maak een inschatting per doek en voeg ze met mate toe. Het blijft elke keer weer een uitdaging of dit de juiste ingreep is voor je huidige doek.
Pas steeds weer je eigen visie toe om het uiteindelijke resultaat te vergelijken!

 

Probeer het zelf maar eens.

 

 

Leonardo_da_Vinci_(attrib)-_la_Belle_Ferroniere
La Belle Ferroniere, 1490, Leonardo da Vinci. 62x44cm Oil on Wood. Louvre, Paris. Bron: Wiki Commons. 

 

FacebooktwitterFacebooktwitter