Schildertip 8 | Toonwaarden zien

 

Een belangrijk element bij de opbouwen van een beeld is het werken met de verhouding van verschillende toonwaarden. Als we een schilderij maken kunnen we daarbij niet voorbij de twee uitersten: Titanium White en Ivory Black of Lamp Black. Tussen die twee kunnen we echter tientallen of zelfs honderden toonwaarden mengen die helpen vorm en licht te suggereren.

 

Toonwaardes reeks

 

Als we om ons heen kijken zien we een veel grotere reeks aan toonwaarden dan we ooit met verf zouden kunnen mengen. Probeer op een zonnige dag maar eens exact de kleur blauw van de lucht te schilderen. De natuur ‘schildert’ direct met licht, waar wij met pigmenten werken die alleen maar licht kunnen reflecteren. Maar dat is natuurlijk helemaal niet erg. Door goed met toonwaarden en kleurwaarden te werken kunnen we wel het effect van licht en vorm in een schilderij creëren.

Onze ogen zijn twee fantastische instrumenten en hebben een ongelooflijk hoge resolutie. Wanneer je gewoon met je ogen open naar een voorwerp kijkt zie je in alle toonwaarden heel erg veel details. Om nu tijdens het schilderen een betere verhouding tussen alle toonwaarden te kunnen zien kan het erg handig zijn om die hoge resolutie van je ogen even tijdelijk te verlagen. Dat klinkt ingewikkelder dan het is, want dat doe je gewoon door je ogen gedeeltelijk dicht te knijpen en door je wimpers te kijken. Je merkt daarbij meteen dat de details verdwijnen en de toonwaarden worden vereenvoudigd.

 

Kijken 2 +++

 

Zo kun je dus veel beter zien welke voorwerpen het donkerst en het lichtst zijn terwijl je er door je wimpers naar kijkt. En hoewel de waarden die je op deze manier ziet natuurlijk niet de ‘werkelijke’ waarden zijn, kun je er toch rustig op vertrouwen dat de verhouding tussen die waarden  juist is. Als je het schilderij er wat steviger wilt laten uitzien, kun je eenvoudig de reeks toonwaarden kleiner maken.

 

Stilleven1+++

 

Het voorbeeld in afbeelding 1 geeft de voorwerpen ongeveer weer zoals we het normaal zouden zien met de ogen gewoon open. Afbeelding 2 geeft de voorwerpen weer zoals je ze zou zien wanneer je ernaar kijkt met de ogen een klein beetje dicht geknepen. De details worden onmiddellijk minder en de verschillende toonwaarden worden duidelijker gezien. Je ziet nu bijvoorbeeld dat het rode bakje in de achtergrond opeens duidelijk een licht- en een schaduwzijde heeft. Het door de oogharen kijken vergt in het begin wat oefening, maar je zult al snel zien dat het de moeite waard is en dat er heel veel ‘standen’ of ‘maten’ zijn van dichtknijpen.

 

Stilleven2+++

 

Foto 3 toont dat een beetje verder dichtknijpen helpt het hele beeld veel makkelijker te begrijpen. Details en veel ‘tussenwaarden’ vallen weg. De voorwerpen zijn nu bijna in silhouet te zien, iets wat goed kan helpen bij het invullen van grote gedeeltes in de eerste opzet. Onthoudt wel dat dit niet de werkelijke waarden laat zien maar alleen de relatie tussen de waarden. Kijk weer gewoon met open ogen om de werkelijke waarden te zien.

Afbeelding 4 laat zien dat voor toonwaarden die heel erg dicht bij elkaar liggen, zoals bijvoorbeeld die van de tafel en het lichte gedeelte van de schedel, het kan helpen om nog verder dicht te knijpen.

Je kunt deze techniek ook gewoon toepassen als je naar foto’s werkt en je de relatie tussen de waarden beter wilt kunnen inschatten.

Probeer het zelf maar eens.

 

Heel veel schilderplezier!

 

 

FacebooktwitterFacebooktwitter